Mentale gezondheid op de werkplek

21 januari 2010 - Nieuwspoort in Den Haag

"Als je niet van mensen houdt, word dan geen werkgever. Word dan ZZP-er.” Dat stelde Jaap Jongejan, voorzitter van CNV Vakmensen, tijdens het eerste Maatschappelijk Café op 21 januari in Nieuwspoort, Den Haag. Hiermee benadrukte hij het belang van de menselijke maat op de werkvloer.

Het thema van het debat was ‘Mentaal gezond aan het werk’. Door de toenemende werkdruk, groeit het risico op verzuim door geestelijke gezondheidsklachten. Hoe kunnen we dat het beste voorkomen? En wie is er verantwoordelijk voor de geestelijke gezondheid op het werk?

In een volle zaal debatteerden ruim 120 mensen over prikkelende stellingen. De vakjury verkoos M.J. van Til, bedrijfsarts in het VU Medisch Centrum als winnaar van het debat. Over de voorbeeldfunctie van leiders zei hij: “Voorbeeldgedrag van de manager is belangrijk, maar het gaat er om waar een leider heen wijst. Je moet mensen ook de ruimte geven om te doen waar ze goed in zijn. Een sterk voorbeeld kan daar juist bij in de weg staan.”

Het debat was een initiatief van TNO en OHRA en werd georganiseerd door Schuttelaar & Partners. Het vormde de aftrap voor de Europese campagne 'Work in tune with life', in Nederland uitgevoerd door TNO. De campagne is een initiatief van het European Network for Workplace Health Promotion (ENWHP).

Sprekers

Paul Schnabel
Hanneke Jukema
Jaap Jongejan

Paul Schnabel

Of je je goed voelt op je werk, hangt af van kleine dingen. Zelfs als het werk minder leuk is dan kan de omgeving, de collega’s en de vrijheid toch zorgen voor een groot werkplezier.

Werkgevers kunnen veel doen om een goede situatie voor de geestelijke gezondheid te creëren. Als werkgevers goed de werksfeer aanvoelen en bijvoorbeeld samenwerking stimuleren, zal de productiviteit stijgen en het verzuim dalen. Ook werknemers onderling hebben grote invloed op het geestelijk welzijn. Als een werknemer zich geaccepteerd voelt door collega’s, zal deze zich beter voelen. Voor de overheid is het lastig om actie te ondernemen op dit onderwerp. Regelingen op het gebied van sociale zekerheid hebben soms een ander effect dan bedoeld. Sommige werknemers komen daardoor op de verkeerde plek terecht.

Hanneke Jukema

Niet alleen als zorgverzekeraar, maar ook als verzekeraar van gezondheid buigen wij ons steeds intensiever over wat je als werkgever en werknemer preventief op het gebied van mentale gezondheid kunt doen en hoe wij dit kunnen faciliteren.

We weten dat bedrijven op dit vlak bereid zijn actie te ondernemen, maar vaak niet weten waar te beginnen.
Om die reden onderzoeken wij de komende jaren welk type interventie nu wel en niet effect heeft. We weten bijvoorbeeld inmiddels dat periodieke gezondheidschecks fysieke en mentale problemen vroegtijdig kunnen signaleren. Ook onderzoeken we welk effect een vast vertrouwenspersoon (buddy) heeft bij het omgaan met persoonlijke dilemma’s en spanningen binnen organisaties.
Dit type initiatieven vraagt van bedrijven een intrinsieke overtuiging dat mentale gezondheid in relatie staat tot ziekteverzuim en productiviteit. En de mate waarin die overtuiging aanwezig is - en er ook actie ondernomen wordt - zegt iets over de menselijke maat binnen die bedrijven.

Jaap Jongejan

Werkgevers moeten hun mensvisie ontwikkelen. Het gaat niet alleen om het maken van producten, maar ook om het creëren van menswaarde. Ga met je werknemers om als mensen.

Mensen zijn veel weerbaarder als ze in balans zijn, als er een balans tussen privé en werk is. Om gezondheidsbeleid écht diep in de organisatie geworteld te krijgen zou de afdeling personeelszaken in de top van elke organisatie vertegenwoordigd moeten zijn. Leidinggevenden hoeven niet altijd aardig te zijn; werknemers hebben ook behoefte aan een krachtige leidinggevende die duidelijke lijnen schetst. De boog kan niet altijd gespannen zijn. Werkgevers kunnen meer aandacht voor de mens laten zien door het organiseren van activiteiten. Echter, verplicht stellen werkt niet. De werknemer moet het zelf ook willen.

Uitkomst stellingen

  1. Het belangrijkste instrument van de manager om mentale gezondheid te bevorderen is zijn eigen voorbeeldgedrag

    Eens - Voorbeeldgedrag maakt een manager geloofwaardig. Als een manager niet doet wat hij zegt, is hij niet geloofwaardig en zal de werknemer zich niets van hem aantrekken.
    Oneens - Visie en het inspireren van medewerkers is het belangrijkst. Het benadrukt het doel van de organisatie en het werk. Een leider moet zijn best doen een voorbeeld te stellen, maar de werknemer zelf ook.
    30% voor
    70% tegen
  2. Iedere werknemer is zelf verantwoordelijk voor zijn of haar werkdruk

    Eens - Druk kan worden opgelegd, maar je hebt zelf de verantwoordelijkheid en regie. Signaleer de druk, leg het neer bij de werkgever. Als je er geen erkenning voor is, maak je zelf de keuze om door te gaan of te stoppen.
    Oneens - Er moet duidelijke regelgeving zijn vanuit het bedrijf. Deze moet ook aangereikt worden. De managementstijl moet mogelijkheden bieden om hoge werkdruk aan te kaarten.
    60% voor
    40% tegen
  3. Investeren in mentale gezondheid levert meer op dan investeren in fysieke gezondheid

    Eens - De laatste jaren is er veel geleerd over de werking van geestelijke gezondheid en mogelijke oplossingen. Ondersteuning in mentale gezondheid met die kennis zal een enorm effect op de productiviteit hebben.
    Oneens - Dat hangt van de situatie af. In het bedrijfsleven is geestelijke gezondheid belangrijker, maar in de industrie is juist de fysieke gezondheid van belang.
    70% voor
    30% tegen
  4. Nederlandse managers zouden meer soft skills moeten ontwikkelen

    Eens - Soft skills zijn sociale vaardigheden, ze bepalen hoe je met mensen omgaat. De prestatie hangt af van hoe een medewerker zich voelt.
    Oneens - Moeten soft skills wel ontwikkeld worden? Iedereen heeft ze, alleen moeten mensen er ook gebruik van maken. Het gaat om bewustwording.
    90% voor
    10% tegen
  5. We moeten in Nederland meer investeren in leiderschap (visie, lef en verantwoordelijkheid)

    Eens - We moeten het meer benadrukken en waarderen; er is te weinig aandacht voor. We moeten kinderen meer leren hoe je leiding kunt geven.
    Oneens - Ontwikkel meer gelijkheid op de werkvloer. Maak iedereen leider in een netwerk. We moeten richting een platte organisatie; leiderschap is archaïsch.
    70% voor
    30% tegen