Gezond eten in de zorgketen

7 september 2010 - Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede

"De integratie van voeding en zorg – zoals bijvoorbeeld in het Zorgpad Ondervoeding van de Alliantie Gelderse Vallei – is broodnodig om de kwaliteit van zorg te optimaliseren en, niet onbelangrijk, de zorg voor de toekomst betaalbaar en toegankelijk te houden.” Hiermee gaf Bas Leerink, lid van de raad van bestuur van Menzis, het belang van voeding in de zorg aan.

Deze uitspraak deed Leerink tijdens het Maatschappelijk Café “Gezond eten in de zorgketen: wie neemt de regie?”, dat Schuttelaar & Partners op 7 september organiseerde in samenwerking met de Alliantie Voeding Gelderse Vallei, het ministerie van VWS, Wageningen UR en KLV Wageningen Alumni Network. Dit Café was het vierde in de reeks “Nieuwe kijk op Gezond!”

Doreth van den Heuvel, diëtiste en directeur van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten werd verkozen tot beste debater. Over de rol van de zorgverlener bij het aanmoedigen van gezond eten zei ze: “Niets is zo moeilijk als gedragsverandering te bewerkstelligen bij patiënten. Als je dat als zorgverlener voor elkaar krijgt, dan heb je een topprestatie geleverd, waarvoor je zeker beloond mag worden.”

Fotografie Opus56 - Jan Harryvan

Sprekers

Niek Klazinga
Ben Witteman
Paul Huijts
Bas Leerink

Niek Klazinga

Ik zie zeven belangrijke schakels bij voedingspreventie. Ten eerste moet de gezonde keuze de gemakkelijke keuze worden. De overheid zou dit kunnen stimuleren door bijvoorbeeld het prijsbeleid aan te passen.

Bedrijven moeten worden gestimuleerd om hun voedingsmiddelen gezonder te maken. We moeten ook meer investeren in interventies voor een gezonde leefstijl.

De scheidslijn tussen geneesmiddelen en voeding vervaagd. Maar waarom werken dan ook apotheek, fysiotherapeut en diëtist niet meer samen? Bij chronisch zieke patiënten moet de zorgverlener voldoende aandacht aan voeding besteden. Maar ook de patiënt heeft een eigen verantwoordelijkheid voor zijn voedingsgedrag. In zorginstellingen moet voeding een centrale rol krijgen. Tot slot ben ik een groot voorstander van het integreren van kennis en praktijk. De Alliantie Voeding Gelderse Vallei is hier een goed voorbeeld van.

Ben Witteman

Ziek zijn is krachtsport. Iemand die ziek is heeft nutriënten en calorieën nodig om te herstellen. In Nederland zijn twintig tot veertig procent van de opgenomen patiënten ondervoed. Dit kan beter.

Een goede voedingstoestand zorgt voor een kortere opnameduur en een sneller herstel. De eerste lijn heeft hierin een belangrijke signaalfunctie. Zorgverleners moeten screenen op voedingstoestand en indien nodig een behandeling inzetten. Ook als een patiënt uit het ziekenhuis wordt ontslagen is het van groot belang dat de ingezette behandeling doorgaat. Goede samenwerking tussen ziekenhuis en eerste lijn is dus essentieel.

Uit onderzoek onder huisartsen in Ede bleek dat 7% van de patiënten die bij de huisarts kwamen ondervoed was. Huisartsen hebben het vaak te druk om zich met voeding bezig te houden. Praktijkondersteuners zouden hier wat mij betreft een grotere rol kunnen spelen.

Paul Huijts

In een zorginstelling valt voeding vaak onder de verantwoordelijkheid van het facilitair bedrijf en niet onder de directie. Dat moet veranderen. VWS zet in op ketenzorg. Ik pleit voor een holistische benadering, waarbij voeding en zorg zijn geïntegreerd.

Op dit moment zijn er door verschillende partijen in het veld zorgstandaarden ontwikkeld, die de integrale of ketenzorg voor chronisch zieken beschrijven. De zorgstandaarden beschrijven ook voeding als onderdeel van de zorg en zijn daarmee een instrument om voeding een meer integrale plaats te geven.

Ook in verpleeg- en verzorgingshuizen is aandacht voor voeding van groot belang. Voor veel bewoners is de maaltijd het hoogtepunt van de dag. Het is belangrijk om aandacht aan de kwaliteit en de ambiance te besteden, juist omdat ouderen een groter risico op ondervoeding lopen. VWS is hierbij betrokken via verschillende initiatieven, waaronder de stuurgroep ondervoeding.

Bas Leerink

De kranten staan vol over overgewicht, maar ook ondervoeding bij ziekte is een groot probleem. Het Zorgpad ondervoeding is een belangrijk instrument om de screening en behandeling van ondervoeding in de eerste, tweede en derde lijn vorm te geven. Als dit effectief blijkt te zijn, kan het een criterium worden bij de inkoop van zorg.

Menzis stimuleert dit project om verschillende redenen: het verbetert de kwaliteit van zorg, wij vinden de centrale rol van de huisarts belangrijk én dit voorkomt een extra beroep op de zorg. Dit levert veel winst op, ook in de eerste lijn.

We moeten zuiniger omgaan met de zorg. De beschikbaarheid van zorg is tegenwoordig té vanzelfsprekend. Altijd is er een ziekenhuisbed beschikbaar en als het nodig is, rijdt de ambulance voor. Maar de zorg wordt schaarser, gezien de veranderende leeftijdsopbouw van de bevolking. Mensen zullen gezonder moeten gaan leven. Wij kunnen mensen hiertoe stimuleren, door preventieve programma‘s in het verzekeringspakket op te nemen. Maar als zorgverzekeraar kunnen wij mensen niet verplichten. Ik stel voor mensen te verleiden en een gezonde leefstijl bij de bron aan te pakken: maak de omgeving aantrekkelijk om in te bewegen of voer een vettaks of suikertaks in.

Uitkomst stellingen

  1. Alle zorgverleners moeten eerst op voedingsles

    Eens - Voeding is een belangrijke basis voor iedereen. Het zou in iedere opleiding moeten zitten.
    Oneens - Het is niet haalbaar om alle zorgverleners op voedingsles te sturen. Huisartsen bijvoorbeeld worden overstelpt met allerlei cursussen. Pick your battles: toon aan wat voeding daadwerkelijk kan doen voor patiënten.
    70% voor
    30% tegen
  2. De economische opbrengst van preventie is hoger dan de prijs

    Eens - Natuurlijk levert preventie economisch veel op, ook bij ouderen. Ouderen leven langer in gezondheid, waardoor er bijvoorbeeld minder aanspraak gemaakt wordt op de AWBZ.
    Oneens - Het belang van preventie moet niet vanuit economische perspectief worden bekeken. Preventie is goed voor het welzijn en geluk van mensen. Laten we de discussie niet vanuit het financieel perspectief voeren.
    90% voor
    10% tegen
  3. Gelderland moet de gezondste provincie van Nederland worden

    Eens - Gelderland doet er alles aan om de gezondste provincie te worden: een groene omgeving, de Health Valley en de Food Valley. Gelderland heeft het grootste aantal kilometers fietspaden en is dé wijnprovincie.
    Oneens - Dit is een prachtig, maar egoïstisch streven. Laten we kennis delen.
    60% voor
    40% tegen
  4. Het ziekenhuis moet de voedingszorg voor ouderen in de regio regisseren

    Eens - De Alliantie Voeding Gelderse Vallei is een prachtig voorbeeld van hoe een ziekenhuis een belangrijke rol kan nemen. Laten we de kennis die we nu hebben verder implementeren. Rol deze kennis uit!
    Oneens - Veel ziekenhuizen hebben geen expertise op voeding. Het zou jaren duren voordat ziekenhuizen deze kennis hebben opgebouwd en de regierol kunnen nemen.
    20% voor
    80% tegen
  5. Voeding is het beste medicijn

    Eens - Voeding is de basis van de gezondheid. Uit onderzoek blijkt dat voeding bij hoge bloeddruk minstens zo effectief is als medicijnen.
    Oneens - Voeding is geen medicijn, maar werkt preventief.
    50% voor
    50% tegen
  6. Zorgverleners moeten eraan kunnen verdienen als een patiënt gezonder gaat eten

    Eens - Niets is zo moeilijk als gedragsverandering te bewerkstelligen bij patiënten. Als je dat als zorgverlener voor elkaar krijgt, heb je een topprestatie geleverd, waarvoor je zeker beloond mag worden.’
    Oneens - Tevredenheid van de patiënt moet de drijfveer zijn en niet het geld.
    20% voor
    80% tegen