Tropenkoorts in (opgewarmd) Nederland

25 maart 2009 - CineMec in Ede

Tegenwoordig is vijf tot zes procent van de korstmossen op de Nederlandse bomen van tropische aard”, aldus Arnold van Vliet, coördinator van de Natuurkalender. Tijdens het Science Food Café illustreerde hij hiermee dat de opwarming van Nederland nieuwe vestigingsmogelijkheden voor warmteminnende (micro-) organismen biedt.

In de foyer van CineMec in Ede werd gedebatteerd over de ernst en de aanpak van gezondheidseffecten die door de klimaatverandering veroorzaakt worden. Dat invasieve exoten een reële bedreiging vormen voor de volksgezondheid werd door alle aanwezigen onderkend.

Hoe permanent is de dreiging eigenlijk en welk ingrijpen is het meest effectief? Over het optreden van de overheid waren de meeste aanwezigen het wel eens: er wordt te weinig aandacht geschonken aan de gezondheidsrisico’s als gevolg van invasieve exoten. Ook de publieksvoorlichting schiet te kort.

Tot de beste debaters van de avond werden Chantal Reusken (RIVM), Bart Knols (Wageningen UR) en Marieta Braks (RIVM) verkozen. Hun getoonde betrokkenheid, verantwoordelijkheidsgevoel en deskundigheid gaven de doorslag bij de jury die gevormd werd door Suzanne van der Pijll (Schuttelaar & Partners) en Paul den Besten (KLV).

Sprekers

Arnold van Vliet
Ana Maria de Roda Husman
Wilfred Reinhold

Arnold van Vliet

Uit de resultaten van ‘De Natuurkalender’ blijkt dat door de stijgende temperatuur de natuur nu al op grote schaal aan het veranderen is. Het groeiseizoen is een maand langer geworden in vergelijking met 20 jaar geleden.

Hierdoor hebben nieuwe planten en dieren zoals de tijgerspin, de eikenprocessierups, de keizerlibelle, het veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje en de ambrosiaplant zich recentelijk in Nederland gevestigd en uitgebreid. Blootstelling aan deze soorten kan gezondheidsproblemen veroorzaken. Reeds bekende verschijnselen zijn huidirritatie en luchtwegproblemen. De effecten van klimaatverandering zijn dus nu al goed zichtbaar terwijl we nog maar aan het begin van de verwachte veranderingen staan. Het is onduidelijk wie probleemeigenaar is of wie voor de kosten op moet draaien. Toch is betere monitoring, analyse, voorspelling en communicatie noodzakelijk. Vanuit de samenleving lijkt dit gevoel van urgentie te ontbreken.

Ana Maria de Roda Husman

Klimaat staat niet in direct verband met infectieziekten, maar speelt wel een rol bij de groei van micro-organismen die ziekten veroorzaken.

De import van goederen en het maken van verre reizen zorgen ervoor dat pathogenen in Nederland worden geïntroduceerd. Door de temperatuurstijging hebben deze ziekteverwekkers meer kans zich te ontwikkelen. Extremere weersomstandigheden als gevolg van de klimaatverandering dragen vervolgens bij aan de verspreiding van deze pathogenen. Door hevige regenval bijvoorbeeld, voert meer afspoelend water bacteriën en parasieten mee naar onze meren. Door de verandering van het klimaat is het in Nederland langer licht en warmt water eerder en langer dan voorheen op. Waterrecreanten kunnen dus meer tijd in het water doorbrengen. Hierdoor neemt hun contact met de ziekteverwekkers in de meren toe.

Wilfred Reinhold

Invasieve exoten zijn planten, dieren en micro-organismen die hier van nature niet thuishoren. Ze komen in Nederland terecht door goederentransport en toerisme.

De vestigingskansen van veel van deze soorten worden steeds gunstiger door de klimaatverandering. Invasieve exoten kunnen vele schadelijke effecten hebben, onder andere op de gezondheid. Zo kan de ambrosiaplant voor astma en hooikoorts zorgen, en steken van de tijgermug of vuurmier zeer ernstige huidirritatie. Op dit moment is het overheidsbeleid met betrekking tot preventie en bestrijding van invasieve exoten onvoldoende om de gezondheidsrisico’s te beheersen. En dit terwijl deze risico’s door de klimaatverandering alleen maar groter zullen worden.

Uitkomst stellingen

  1. De overheid is voldoende alert op de gezondheidsrisico’s die invasieve exoten met zich meebrengen.

    Eens - ‘De overheid moet kritisch afwegen waar geld aan uitgegeven wordt, maar er wordt wel degelijk en met verstand in dit onderwerp geïnvesteerd’.
    Oneens - ‘Ik heb nog nooit gehoord dat de overheid hiermee bezig is’.
    10% voor
    90% tegen
  2. Globalisering is een belangrijkere oorzaak van toenemende ziektedruk dan klimaatverandering.

    Eens - ‘De import van nieuwe ziekten en plagen vindt al plaats sinds de oprichting van de VOC’.
    Oneens - ‘Globalisering kennen we al een hele tijd maar door de klimaatverandering krijgen nieuwe ziekten nu de kans om te overleven en zich uit te breiden’.
    70% voor
    30% tegen
  3. Tropische ziekten worden de grootste bedreiging van de Nederlandse Gezondheid.

    Eens - ‘We kunnen niet overzien wat er op dat gebied voor onze gezondheid, maar zeker ook voor ons welzijn gaat komen.’
    Oneens - “Kanker en hart- en vaatziekten zijn vooralsnog de grootste bedreiging voor de volksgezondheid.”
    10% voor
    90% tegen
  4. Tropische ziekten zijn van tijdelijke aard.

    Eens - ‘Als een tropische ziekte in Nederland uitbreekt, hebben we voldoende middelen om ons hiertegen te wapenen’.
    Oneens - ‘Omdat we het probleem niet serieus nemen, onderschatten we de ernst van zo’n epidemie’.
    40% voor
    60% tegen